【第2章】 Onsager Group \( O_S\)
【2-1】 Onsager Group \( O_S\) に関して
【目的】本web pageの目的は、Onsagerによって導入された(2x2)の行列が構成する群 \(O_S\) の正則表現行列を求めて、それを既約表現行列に分解する計算法の紹介です。Onsager Groupの存在を知ったのは以下の論文です。
「Onsager 論文の四元数演算子が構成する群の既約表現」 2017.5.24 鈴木実(著)
http://totoha.web.fc2.com/Onsager_1.pdf
この鈴木先生の論文では、Onsager Groupに関して、物理的背景、指標表の計算、更には既約分解法を非常に詳しく 解説されております。このweb pageは、この論文の既約分解法とは違って、グレブナー基底を使った既約表現の分解方法を試してみたので、僭越ですが解説記事にさせてもらいました。
【2-2】\(O_S\) における計算準備
先ず、Onsager Groupには特別な記号がないので、この解説では勝手に以下のような記号を使用させてもらいます。(1) \(O_S\) :下記【表1】の8つの行列が生成する Onsager Group(行列群)の省略記号とします。
(2) \(\{ \pm E, \pm S, \pm C, \pm H \}\): \(O_S\) の元の要素の記号とします。
Onsagerの論文では \(\{1,s_j,C_j,s_jC_j\}\) という 記号が使われていますが、Onsager Groupの8個の元の積表を作成する場合、特に \([ \ s_jC_j \ ]\)は記号が複雑になってしまうために、本pageでは \(H\) という 記号に変更させてもらいました。
| \(O_S\) の元 | \(E\) | \(-E\) | \(S\) | \(-S\) | \(C\) | \(-C\) | \(H\) | \(-H\) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| \(O_S\) の元の行列表示 | \(\begin{bmatrix}1 & 0\\0 & 1\end{bmatrix}\) | \(\begin{bmatrix}-1 & 0\\0 & -1\end{bmatrix}\) | \(\begin{bmatrix}1 & 0\\0 & -1\end{bmatrix}\) | \(\begin{bmatrix}-1 & 0\\0 & 1\end{bmatrix}\) | \(\begin{bmatrix}0 & 1\\1 & 0\end{bmatrix}\) | \(\begin{bmatrix}0 & -1\\-1 & 0\end{bmatrix}\) | \(\begin{bmatrix}0 & 1\\-1 & 0\end{bmatrix}\) | \(\begin{bmatrix}0 & -1\\1 & 0\end{bmatrix}\) |
| 郡代数 \(\mathbb{C}[O_S]\) の元 | \(g_{1}\) | \(g_{2}\) | \(g_{3}\) | \(g_{4}\) | \(g_{5}\) | \(g_{6}\) | \(g_{7}\) | \(g_{8}\) |
【表1】の\(O_S\) の行列表示を利用して \(O_S\)の元同士の積表を作成すると、以下の【表2】となる。
| \( i \backslash j \) | \(E\) | \(-E\) | \(S\) | \(-S\) | \(C\) | \(-C\) | \(H\) | \(-H\) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| \( E\) | \(E\) | \(-E\) | \(S\) | \(-S\) | \(C\) | \(-C\) | \(H\) | \(-H\) |
| \( -E\) | \( -E\) | \(E\) | \(-S\) | \(S\) | \(-C\) | \(C\) | \(-H\) | \(H\) |
| \( S\) | \( S\) | \(-S\) | \(E\) | \(-E\) | \(H\) | \(-H\) | \(C\) | \(-C\) |
| \( -S\) | \( -S\) | \(S\) | \(-E\) | \(E\) | \(-H\) | \(H\) | \(-C\) | \(C\) |
| \( C\) | \( C\) | \(-C\) | \(-H\) | \(H\) | \(E\) | \(-E\) | \(-S\) | \(S\) |
| \( -C\) | \( -C\) | \(C\) | \(H\) | \(-H\) | \(-E\) | \(E\) | \(S\) | \(-S\) |
| \( H\) | \( H\) | \(-H\) | \(-C\) | \(C\) | \(S\) | \(-S\) | \(-E\) | \(E\) |
| \( -H\) | \( -H\) | \(H\) | \(C\) | \(-C\) | \(-S\) | \(S\) | \(E\) | \(-E\) |
今後、正則表現行列や冪等元の行列を計算するために、 \(O_S\) の群代数元 \(\mathbb{C}[O_S]\) を導入しますが、既に【表1】に \(O_S\) の元と、群代数元 \(\mathbb{C}[O_S]\) の基底 \(\{g_1,g_2,..,g_8\}\) の対応表を載せてあります。
従って、基底 \(\{g_1,g_2,..,g_8\}\) の演算規則は、【表2】をそのまま対応表に従えば【表3】となります。
| \( i \backslash j \) | \(g_1\) | \(g_2\) | \(g_3\) | \(g_4\) | \(g_5\) | \(g_6\) | \(g_7\) | \(g_8\) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| \(g_1\) | \({g_1}\) | \({g_2}\) | \({g_3}\) | \({g_4}\) | \({g_5}\) | \({g_6}\) | \({g_7}\) | \({g_8}\) |
| \(g_2\) | \( {g_2}\) | \({g_1}\) | \({g_4}\) | \({g_3}\) | \({g_6}\) | \({g_5}\) | \({g_8}\) | \({g_7}\) |
| \(g_3\) | \( {g_3}\) | \({g_4}\) | \({g_1}\) | \({g_2}\) | \({g_7}\) | \({g_8}\) | \({g_5}\) | \({g_6}\) |
| \(g_4\) | \( {g_4}\) | \({g_3}\) | \({g_2}\) | \({g_1}\) | \({g_8}\) | \({g_7}\) | \({g_6}\) | \({g_5}\) |
| \(g_5\) | \( {g_5}\) | \({g_6}\) | \({g_8}\) | \({g_7}\) | \({g_1}\) | \({g_2}\) | \({g_4}\) | \({g_3}\) |
| \(g_6\) | \( {g_6}\) | \({g_5}\) | \({g_7}\) | \({g_8}\) | \({g_2}\) | \({g_1}\) | \({g_3}\) | \({g_4}\) |
| \(g_7\) | \( {g_7}\) | \({g_8}\) | \({g_6}\) | \({g_5}\) | \({g_3}\) | \({g_4}\) | \({g_2}\) | \({g_1}\) |
| \(g_8\) | \( {g_8}\) | \({g_7}\) | \({g_5}\) | \({g_6}\) | \({g_4}\) | \({g_3}\) | \({g_1}\) | \({g_2}\) |
【2-3】 \(O_S\) の左正則表現 \(L_i\)
群代数 \(\mathbb{C}[O_S]\) の元 \(x\) の左正則表現 \(x\) を計算する。その為には、下式(3.1)に示すように \(x\) に右から \(\mathbb{C}[O_S]\) の基底 \(\{g_1,g_2,...,g_8\}\) を順にかけて、 8個の基底で展開するような形式にします。
\begin{align} &x \cdot g_{i}=y_1g_1+y_2g_2+...+y_8g_8 & &\rightarrow & &\mathbf{u}_{i}=[y_1,y_2,...,y_8] \\ &\qquad [i=1,2,...,8] & & & & \notag \\ \end{align}
最後に式(3.3)の様に8個の \(\mathbf{u}_{i}\) を縦ベクトルにして順に並べれば \(g_4\) の左正則表現行列 \(L_{-I}=L_{4}\) を得る事が出来ます。
\begin{align} &\left\{ \begin{array}{l} x \cdot g_{1}=g_4 \cdot g_{1}=g_4 &\rightarrow & \mathbf{u}_{1}= [0,0,0,1,0,0,0,0] \\ x \cdot g_{2}=g_4 \cdot g_{2}=g_3 &\rightarrow & \mathbf{u}_{2}= [0,0,1,0,0,0,0,0] \\ x \cdot g_{3}=g_4 \cdot g_{3}=g_1 &\rightarrow & \mathbf{u}_{3}= [0,1,0,0,0,0,0,0]\\ x \cdot g_{4}=g_4 \cdot g_{4}=g_2 &\rightarrow & \mathbf{u}_{4}= [1,0,0,0,0,0,0,0] \\ x \cdot g_{5}=g_4 \cdot g_{5}=g_8 &\rightarrow & \mathbf{u}_{5}= [0,0,0,0,0,0,0,1] \\ x \cdot g_{6}=g_4 \cdot g_{6}=g_7 &\rightarrow & \mathbf{u}_{6}= [0,0,0,0,0,0,1,0] \\ x \cdot g_{7}=g_4 \cdot g_{7}=g_5 &\rightarrow & \mathbf{u}_{7}= [0,0,0,0,0,1,0,0] \\ x \cdot g_{8}=g_4 \cdot g_{8}=g_6 &\rightarrow & \mathbf{u}_{8}= [0,0,0,0,1,0,0,0] \\ \end{array} \right.\\ \notag \\ & \qquad \Downarrow \notag \\ &L_{(-S)}=L_{4}=[\mathbf{u}_{1}^T,\mathbf{u}_{2}^T,\mathbf{u}_{3}^T,\mathbf{u}_{4}^T,\mathbf{u}_{5}^T,\mathbf{u}_{6}^T] = \begin{bmatrix}0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1\\0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0\end{bmatrix} \\ \end{align}
手続き(3.2)(3.3)を \(\mathbb{C}[O_S]\) の基底 \(\{g_1,g_2,...,g_8\}\) に適用すると、全ての基底の左正則表現を 求める事が出来ます。
\begin{align} L_{E}&=L_{1}=\begin{bmatrix}1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1\end{bmatrix} & L_{-E}&=L_{2}=\begin{bmatrix}0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1\\0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0\end{bmatrix} \\ \notag \\ L_{S}&=L_{3}=\begin{bmatrix}0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0\\1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1\\0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0\end{bmatrix} & L_{-S}&=L_{4}=\begin{bmatrix}0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1\\0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0\end{bmatrix} \\ \notag \\ L_{C}&=L_{5}=\begin{bmatrix}0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1\\0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0\\ 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\end{bmatrix} & L_{-C}&=L_{6}=\begin{bmatrix}0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1\\ 0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0\end{bmatrix} \\ \notag \\ L_{H}&=L_{7}=\begin{bmatrix}0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1\\0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0\\ 0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\end{bmatrix} & L_{-H}&=L_{8}=\begin{bmatrix}0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1\\0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0\\ & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\end{bmatrix} \\ \end{align}